(Adnkronos) – Kāore te ao i te rite ki te aro atu ki ngā hua o te huringa āhuarangi, ā, he raruraru nui te korenga o te pūtea hei whakaiti i ōna pānga. He mea whakamataku te riri o te āhuatanga El Niño, kua pā kino kē ki ētahi whenua o te ao. E ai ki te Pūrongo Āputa Āhuarangi nā te UN Environment Programme (UNEP), e hiahiatia ana te $305 piriona ia tau tae noa ki te tau 2035 hei whakaiti i ngā pānga o te huringa āhuarangi.
Heoi, ko ngā moni e rere ana mai i ngā whenua whakawhanake ki ngā whenua o te Tonga o te Ao, e tino pāngia ana e te huringa āhuarangi, kāore anō kia eke ki tēnei whika.
Whai muri i te raumati werawera i Ūropi, tae atu ki Itari, kua tuhia e te ao whānui te tuarua o ngā marama o Hepetema e tino mahana ana. Tērā pea ka kitea te āhuatanga huarere El Niño nui rawa atu kua tuhia i roto i ngā marama e haere ake nei, e ai ki te National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), me te tūponotanga 81%.
Ā, e 97% te tūponotanga ka mau tonu tae noa ki te tīmatanga o te koanga o te tau 2027.
Kei te tere te kaha haere o tēnei āhuatanga huarere, ā, ka eke pea ki te kaha kāore i kitea i mua i te marama o Tīhema, e ai ki te panuitanga a te Kotahitanga o ngā Whenua o te Ao, me te whakatūpato koinei pea tētahi o ngā āhuatanga tino kaha kua tuhia mai i te tau 1950. Ka piki ake te pāmahana o te ao i tēnei āhuatanga, e ai ki te tari UN mō te huarere me te āhuarangi, ā, ka nui ake te pānga o te huringa āhuarangi e puta mai ana i te tangata.
"Ka kaha haere tonu te El Niño i mua i tōna taumata tiketike e tumanakohia ana i te Hakihea," te kī a te World Meteorological Organization i roto i tana whakahoutanga ā-marama mō te āhuarangi o te ao. "Tērā pea ka nui ake te pāmahana i te toharite puta noa i te nuinga o te ao, ka whakarerekē i ngā tauira ua, ka piki ake te mōrearea o te tauraki me te waipuke i ētahi rohe." E matapaetia ana ka piki ake te pāmahana o te mata o te moana i te Moana-nui-a-Kiwa waenga me te rawhiti ki ngā taumata rekoata i te hauwhā o Oketopa-Whiringa-ā-rangi o te tau 2026, e whakaata ana i te huihuinga El Niño e kaha ake ana, ka pā ki ngā tauira huarere me ngā ōhanga, ngā pūnaha rauropi, me ngā hapori puta noa i te ao.
Kua whakapuakina e te kāwanatanga o Peru he āhuatanga ohorere mō ngā rā e 60 i roto i te tata ki te toru hauwhā o ngā rohe o te whenua nā te mōrearea o te ua nui me te waipuke e pā ana ki a El Niño. Ko te ture, i whakatinanahia e te whakahaere a te Perehitini Keiko Fujimori, e pā ana ki ngā rohe katoa o ngā rohe whakahaere e 25, ā, me mahi wawe ngā mana whakahaere ā-motu, ā-rohe, me ā-rohe. I akiakihia te whakatau e te kore e ranea o te kaha o ngā kāwanatanga ā-rohe ki te aro atu ki te āhuatanga ohorere. E ai ki ngā mana whakahaere, ko te mahana haere o ngā wai o Te Moana-nui-a-Kiwa kei te whakanui ake i te mōrearea o te ua nui, te waipuke awa, me te paru me te rere o ngā paru.
I ētahi rā kua pahure ake nei, i whakapuakina e te Perehitini o Bolivia, a Rodrigo Paz, he āhuatanga ohorere i Bolivia hei whakatika i te tauraki me te waipuke e pā ana ki te Super El Niño. Mā te āhuatanga ohorere ka taea e te whenua te whakaoho i ngā rauemi ōhanga me te whakatū i ngā wae haumaru ki ngā wāhi tino nui. "Kua mahi mātou i ngā mahi tino pai hei tiaki i te taiao me te whakaiti i te pānga o te Super El Niño o tēnei tau," te kī a Paz i roto i tētahi karere ki te motu. Kua pāngia e te tauraki te tata ki te 78.000 ngā whānau i roto i ngā rohe maha o te whenua o Amerika ki te Tonga. Kua mate hoki neke atu i te 75.000 ngā kararehe, e ai ki ngā raraunga hou mai i te Manatū Tiaki Tangata o Bolivia, i whakaputaina i tēnei wiki. "Ka puta mai i tēnei āhuatanga he hua tino kino e pā ana ki te tauraki me te waipuke, ā, me mahi tahi tātou me ngā mana whakahaere katoa," te tāpiri a Paz.
Kei te tino pāngia a Aotearoa e te āhuatanga o El Niño, kei reira te tauraki huarere tonu. E ai ki a Jason Donaghy, te kaiwhakahaere aroturuki mō te Kaunihera ā-Rohe o Northland, he raraunga nui: Ko te nuinga o ngā taumata wai whenua kei raro iho i te tikanga, kei raro rawa rānei i te nuinga o te rohe i tēnei wā o te tau. Ko te ua o Oketopa i Northland i eke ki te 32 mm, arā, 36% o te toharite o ia marama. Kāore a Ferris e whakaae ana kia tere te whakaora i te korenga o te wai: He ua kei te taha, engari kāore e tino nui mō taua momo oneone. Tērā pea he nui ake te waimarie i te Paraire me te Rāhoroi, engari ehara i te ua nui.
I roto i ngā Philippines, i akiaki te Kaitōrangapū a Francis Pangilinan i te kāwanatanga kia whakarite mō tētahi huihuinga kino o El Niño, me te karanga kia aukatia aunoa ngā utu i ngā wāhi kua pāngia e te āhuatanga kino. I karanga anō hoki ia kia kaha ake te aukati i ngā kaipupuhi taonga, ngā kaipahua moni, me ngā kairēti, me te whakahua i te Republic Act 7581, e mōhiotia ana ko te Price Act, e whakarato ana i te aukati i ngā utu mō ngā taonga nui.
I Papa Niu Kini, kua tohaina e te whakahaere ā-rohe o Gazelle neke atu i te 1,2 miriona kuna hei whakatika i te āhuatanga ohorere o te wai i puta mai i ngā raruraru āhuarangi i puta mai i te āhuatanga o El Niño. I whakanuia e te kaiwhakahaere ā-rohe, a Robert Numbaru, te mōrearea o te pūnaha tuku wai o nāianei, me te kī, "He maha ngā wā ka roa noa ngā tuku wai mō te kotahi ki te toru rā." Me whakamahi i tētahi hanganga wai pumau, pumau hoki mō tēnei āhuatanga. Nā te ua nui i pā ki ngā Moutere o Galapagos kua mate te iti rawa i te kotahi, ā, kua akiakihia ngā mano tini o ngā whānau ki te whakarērea ō rātou kāinga, e ai ki ngā mana whakahaere ā-rohe. I tīmata te ua, e whakaponohia ana he hononga ki te āhuatanga o El Niño, i te ahiahi o te Paraire. "Koinei te wā tuatahi i tupu ai tētahi mea pēnei i Santa Cruz. Kāore mātou i whakaaro ka tupu. He āhuatanga taiao i tino nui ake i ā mātou matapae," te whakamārama a te mēia o te moutere, a Fanny Uribe. E ai ki ngā whakatau tata mai i te kaunihera o Santa Cruz, tata ki te 2.000 ngā whānau i pāngia. "I ngaro katoa i a rātou. Ko ngā kākahu anake i toe i a rātou," te kī a Uribe. E 28.500 pea te tokomaha o ngā tāngata e noho ana i ngā Moutere o Galapagos, e horapa ana puta noa i ngā moutere e whā.
-
ao/whenua ke
webinfo@adnkronos.com (Mohio Tukutuku)